Przekraczanie granic w przekładzie intersemiotycznym: powieść graficzna Dietera Jüdta Heimsuchung und andere Erzählungen von Bruno Schulz
Katarzyna LUKAS
katarzyna.lukas@wp.plUniwersytet Gdański (Gdańsk) (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-0632-8966
Abstrakt
W artykule omówiono powieść graficzną niemieckiego rysownika Dietera Jüdta (1995), która stanowi adaptację prozy Brunona Schulza w postaci komiksu. Komiks literacki potraktowano tu jako rodzaj przekładu intersemiotycznego oraz jako gatunek hybrydyczny i transgresyjny, przekraczający granice między kodami i mediami, między sztuką „wysoką” a popkulturą. Ponieważ komiks D. Jüdta bazuje nie bezpośrednio na opowiadaniach Schulza, lecz na ich niemieckim przekładzie pióra Josefa Hahna, transgresja polega tu dodatkowo na przekroczeniu granic między językami. Współczesne artystyczne nawiązania do twórczości Schulza, tzw. rewritings o formach hybrydycznych i transgresyjnych, inspirowane są „po-granicznym” charakterem życia i twórczości samego Schulza, przekraczającego granice między kulturami i językami, między literaturą a sztukami wizualnymi. Celem artykułu jest pokazanie różnych form transgresji w powieści graficznej D. Jüdta: zarówno tych, które sam Schulz tematyzuje w swej prozie, a rysownik unaocznia środkami wizualnymi (transgresje przestrzeni i materii), jak również tych, które są efektem własnej kreatywności autora ko-miksu (motywy dalekowschodnie jako tematyczne „przekroczenie granic” oryginału). Transgresje, które są immanentną cechą twórczości Schulza, stanowią dominantę przekładu intersemiotycznego i uzasadniają fakt, że D. Jüdt w swojej adaptacji wykracza poza granice dotychczasowych odczytań prozy Schulza.
Słowa kluczowe:
powieść graficzna, komiks literacki, przekład intersemiotyczny, transgresja, rewriting, Bruno Schultz, Dieter Jüdt, Josef HahnBibliografia
Bibliografia
Jüdt D., Heimsuchung und andere Erzählungen von Bruno Schulz, Ehapa, Stuttgart 1995 . Google Scholar
Schulz B., Opowiadania, wybór esejów i listów [Erzählungen, Auswahl von Essays und Briefen], Ossolineum, Wrocław u.a. 1989. Google Scholar
Schulz B., Das Sanatorium zur Sanduhr, aus dem Polnischen neu übersetzt von Doreen Daume, Hanser, München 2011. Google Scholar
Schulz B., Die Zimtläden, aus dem Polnischen von Doreen Daume, Hanser, München 2008. Google Scholar
Schulz B., Die Zimtläden und alle anderen Erzählungen, aus dem Polnischen übersetzt von Josef Hahn, Fischer, Frankfurt am Main 1981. Google Scholar
Arich-Gerz B., Bruno Schulz‘s Literary Adoptees. Jewishness and Literary Father-Child Relationships in Cynthia Ozick’s and David Grossmann’s Fiction, „European Judaism“ Vol. 42 No. 1, Spring 2009, S. 76–89, https://doi.org/10.3167/ej.2009.420108. Google Scholar
Bolecki W., Poetycki model prozy w dwudziestoleciu międzywojennym. Witkacy, Gombrowicz, Schulz i inni [Das poetische Modell der Prosa in der Zwischenkriegszeit. Witkacy, Gombrowicz, Schulz und andere], Universitas, Kraków 1996. Google Scholar
Caneppele P., Die Republik der Träume. Bruno Schulz und seine Bilderwelt, Clio, Graz 2010. Google Scholar
Drohobycz wielokulturowy [Das multikulturelle Drohobycz], hg. von M. Dąbrowski, W. Meniok, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2005. Google Scholar
Ficowski J., Regiony wielkiej herezji i okolice. Bruno Schulz i jego mitologia [Regionen der großen Häresie und ihre Umgebung. Bruno Schulz und seine Mythologie], Pogranicze, Sejny 2002. Google Scholar
Goślicki-Baur E., Die Prosa von Bruno Schulz, Peter Lang, Bern, Frankfurt am Main 1975. Google Scholar
Hitzke D., Übersetzung als Transkonzept? Olga Grjasnowas „Der Russe ist einer, der Birken liebt“, [in:] Grenzen der Überschreitung. Kontroversen um Transkultur, Transgender und Transspecies, hg. von S. Lavorano, C. Mehnert, A. Rau, transcript, Bielefeld 2016, S. 41–55, https://doi.org/10.14361/9783839434444-002. Google Scholar
Hudzik A.H., Philosophie der Verführung in der Prosa der Moderne: polnische und deutschsprachige Autoren im Vergleich, de Gruyter, Berlin, Boston 2018, https://doi.org/10.1515/9783110572049. Google Scholar
Jakobson R., Linguistische Aspekte der Übersetzung, übers. v. Karl-Heinz Freigang, [in:] Übersetzungswissenschaft, hg. von W. Wilss, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1981, S. 189–198. Google Scholar
Jarzębski J., Schulzowskie miejsca i znaki [Die Schulz’schen Orte und Zeichen], Fundacja terytoria książki, Gdańsk 2016. Google Scholar
Jarzębski J., Wstęp [Einführung], [in:] B. Schulz, Opowiadania, wybór esejów i listów [Erzählungen, Auswahl von Essays und Briefen], Ossolineum, Wrocław u.a. 1989, S. III–CXVIII. Google Scholar
Jokiel M., Dimensionen der Transgression in Szczepan Twardochs »Morfina«, [in:] Transgressionen im Spiegel der Übersetzung. Festschrift zum 70. Geburtstag von Prof. Maria Krysztofiak-Kaszyńska, hgg. von B. Sommerfeld, K. Kęsicka, M. Korycińska-Wegner, A. Fimiak-Chwiłkowska, Peter Lang, Frankfurt am Main 2016, S. 213–224, https://doi.org/10.3726/978-3-653-06023-2/23. Google Scholar
Juraschek A., Die Rettung des Bildes im Wort. Bruno Schulz‘ Bild-Idee in seinem prosaischen und bildnerischen Werk, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2016, https://doi.org/10.13109/9783666300851. Google Scholar
Kęsicka K., Dimensionen des Transgressiven in der Audiodeskription von Kunstwerken, [in:] Transgressionen im Spiegel der Übersetzung. Festschrift zum 70. Geburtstag von Prof. Maria Krysztofiak-Kaszyńska, hgg. von B. Sommerfeld, K. Kęsicka, M. Korycińska-Wegner, A. Fimiak-Chwiłkowska, Peter Lang, Frankfurt am Main 2016, S. 145–158, https://doi.org/10.3726/978-3-653-06023-2/12. Google Scholar
Kita-Huber J., Künstlerische Außenseiter in der polnischen Literaturgeschichtsschreibung. Der Casus Bruno Schulz, [in:] Kanon und Literaturgeschichte. Beiträge zu den Jahrestagungen 2005 und 2006 der ehemaligen Werfel-StipendiatInnen, hg. von A. Knafl, Praesens Verlag, Wien 2010, S. 289–308. Google Scholar
Košt‘álová D., Grenze, [in:] Handbuch interkulturelle Germanistik, hg. von A. Wierlacher, A. Bogner, Metzler, Stuttgart, Weimar 2003, S. 238–244, https://doi.org/10.1007/978-3-476-05010-6 (DOI für die ganze Monographie). Google Scholar
Krysztofiak M., Einführung in die Übersetzungskultur, Peter Lang, Frankfurt am Main 2013, https://doi.org/10.3726/978-3-653-03661-9. Google Scholar
Lefevere A., Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame, Routledge, London, New York 1992. Online-Version 2016, DOI: https://doi.org/10.4324/9781315458496. Google Scholar
Lukas K., Fremdheit – Gedächtnis – Translation: Interpretationskategorien einer kulturorientierten Literaturwissenschaft, Peter Lang, Berlin 2018, https://doi.org/10.3726/978-3-653-06366-0. Google Scholar
Mälzer N., Vom Comicübersetzen und -adaptieren als Umkodierungsprozess komplexer Zeichengebilde. Zur Einführung, [in:] Comics – Übersetzungen und Adaptionen, hg. von N. Mälzer, Frank & Timme, Berlin 2015, S. 11–21. Google Scholar
Markowski M.P., Polska literatura nowoczesna [Polnische Literatur der Moderne], Universitas, Kraków 2007. Google Scholar
Palmier J.-P., Strukturverwandte. Zur Adaptierbarkeit von Erzählungen in Literatur, Comic und Film, [in:] Comics – Übersetzungen und Adaptionen, hg. von N. Mälzer, Frank & Timme, Berlin 2015, S. 81–94. Google Scholar
Sass J., Schulzowska partytura. O niemieckich przekładach opowiadań [Die Schulz’sche Partitur. Zu den deutschen Übersetzungen der Erzählungen von Bruno Schulz], „Schulz Forum“ 2015, 5, S. 147–153. Google Scholar
Schultze B., Graphic novel (comic) and translation: constitutive components and selective deviation evaluated, [in:] Übersetzungskritisches Handeln. Modelle und Fallstudien, hg. von B. Sommerfeld et al., Peter Lang, Frankfurt am Main 2017, S. 43–68; https://doi.org/10.3726/b10739 (DOI für die ganze Monographie). Google Scholar
Słownik schulzowski [Bruno Schulz-Wörterbuch], hg. von W. Bolecki, J. Jarzębski, S. Rosiek, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2006. Google Scholar
Speina J., Bankructwo realności. Proza Brunona Schulza [Bankrott der Realität. Die Prosa von Bruno Schulz], PWN, Warszawa – Toruń 1974. Google Scholar
Stojanović B., Umitycznienie Brunona Schulza. Drohobycka ikona Europy Środkowej jako nieskończona inspiracja artystów z całego świata [Die Mythisierung von Bruno Schulz. Die mitteleuropäische Ikone aus Drohobycz als unendliche Inspiration für Künstler aus der ganzen Welt], http://www.brunoschulz.org/UMITYCZNIENIE/umitycznienietxt.htm (30.07.2018). Google Scholar
Stuhlfauth-Trabert M., Trabert F., Vorwort. Graphisches Erzählen in Literaturcomics, [in:] Graphisches Erzählen. Neue Perspektiven auf Literaturcomics, hg. von F. Trabert, M. Stuhlfauth-Trabert, J. Waßmer, transcript, Bielefeld 2015, S. 9–16, https://doi.org/10.14361/transcript.9783839428252.prf. Google Scholar
Szyłak J., Komiks [von Dieter Jüdt; Eintrag in:] Słownik schulzowski [Bruno Schulz-Wörterbuch], hg. von W. Bolecki, J. Jarzębski, S. Rosiek, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2006, S. 174–176. Google Scholar
Szyłak J., Komiks w kulturze ikonicznej XX wieku. Wstęp do poetyki komiksu [Der Comic in der ikonischen Kultur des 20. Jahrhunderts. Einführung in die Poetik des Comics], słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1999. Google Scholar
Voelkel B., Die Poetik der Zimtläden. Eine vergleichende Analyse der Übersetzungen von Josef Hahn und Doreen Daume, „OderÜbersetzen“ 2012, 3, S. 152–167. Google Scholar
Voelkel B., Poetik und Strategie der Übersetzung von Bruno Schulz’ „Die Zimtläden“. Eine vergleichende Analyse der Übersetzungen von Josef Hahn und Doreen Daume, Humboldt-Universität zu Berlin 2010 (unveröffentl. Mag.-Arbeit). Google Scholar
Wirth A., Nachwort, [in:] B. Schulz, Die Zimtläden, dtv, München 1968, S. 239–245. Google Scholar
Żurek S., System czy jego dekonstrukcja? O różnych tendencjach w najnowszej światowej schulzologii [System oder seine Dekonstruktion? Zu verschiedenen Tendenzen der neuesten Schulz-Forschung weltweit], [in:] Białe plamy w schulzologii [Weiße Flecken in der Schulz-Forschung], hg. von M. Kitowska-Łysiak, Wyd. KUL, Lublin 2010, S. 223–227. Google Scholar
Autorzy
Katarzyna LUKASkatarzyna.lukas@wp.pl
Uniwersytet Gdański (Gdańsk) Polska
https://orcid.org/0000-0003-0632-8966
Statystyki
Abstract views: 55PDF downloads: 19
Inne teksty tego samego autora
- Katarzyna Lukas, Przedstawienie strachu i lęku jako element krytyki kultury w powieści Thomasa Hettchego "Pfaueninsel" (2014) , Transfer. Reception Studies: Tom 8 (2023): Lęk i strach we współczesnej literaturze niemieckojęzycznej, polskiej i irlandzkiej
Podobne artykuły
- annabednarczyk, Recepcja, czyli co? Przekład adaptacyjny w kontekście polityki (między cytatem a plagiatem) , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Joanna FRUŻYŃSKA, Międzykulturowy intersemiotyczny transfer komizmu powieść Ericha Kastnera «35 maja albo Jak Konrad pojechał konno do mórz południowych» w opracowaniu graficznym Bohdana Butenki. , Transfer. Reception Studies: Tom 3 (2018)
- Marta KAŹMIERCZAK, Paradygmat intertekstualny i jego translatologiczne pożytki – perspektywa wschodnioeuropejska , Transfer. Reception Studies: Tom 2 (2017)
- Anna Mach, Rola elementów intersemiotycznych w tłumaczeniu piosenki – na przykładzie Coin-Operated Boy zespołu The Dresden Dolls , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Aleksandra JACKIEWICZ, W poszukiwaniu potwierdzenia własnego głosu poetyckiego poprzez tłumaczenie: współczesna poezja polska w przekładzie na język hiszpański , Transfer. Reception Studies: Tom 3 (2018)
- Markus EBERHARTER, Batowski jako krytyk polskiego przekładu wiersza Friedricha Schillera Die Ideale , Transfer. Reception Studies: Tom 2 (2017)
- Joanna Warońska-Gęsiarz, Bruno Winawer o tęsknocie. Analiza wybranych utworów , Transfer. Reception Studies: Tom 7 (2022): Współczesne tęsknoty w literaturę wpisane
- Karolina MATUSZEWSKA, „Wyjść z cienia, wydostać się z szafy i piwnicy" - międzynarodowy program literacko- -tłumaczeniowy TransStar Europa i jego wpływ na recepcję literatury niemieckojęzycznej XX i XXI wieku w Polsce , Transfer. Reception Studies: Tom 1 (2016): CYRKULACJA LITERATURY NIEMIECKOJĘZYCZNEJ I POLSKIEJ W XXI WIEKU
- Marcin Jaworski, Sztuka komiksu i problematyka sytuacji granicznej. Estetyka, forma, treści , Transfer. Reception Studies: Tom 6 (2021): AFEKTY 2 – WSPÓŁCZESNA KULTURA EMOCJI. TRANSFER. PRZEKŁAD. RECEPCJA
- Aneta JURZYSTA, Milczenie werblisty, czyli Günter Grass w ocenie prasy niemieckiej i polskiej po śmierci , Transfer. Reception Studies: Tom 1 (2016): CYRKULACJA LITERATURY NIEMIECKOJĘZYCZNEJ I POLSKIEJ W XXI WIEKU
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.