Gorzkie łzy nieznośnych dzieci w wersji polskiej, czyli o motywie płaczu w tłumaczeniach zbiorku Struwwelpeter Heinricha Hoffmanna
Abstrakt
Artykuł jest analizą porównawczą motywu łez w trzech tłumaczeniach utworu He-inricha Hoffmanna Struwwelpeter na język polski. Celem była interpretacja zgromadzonych danych (wskazujących, że wyrazy związane z motywem łez występują we wszystkich prze-kładach zdecydowanie częściej niż w oryginale) i powiązanie ich z opisanymi w badaniach wcześniejszych, zwłaszcza w pracach Joanny Dybiec-Gajer, strategiami polskich tłumaczy utworu. Ich wybory leksykalne i składniowe oraz zastosowane amplifikacje i przekształcenia wskazują na ścisłe powiązanie kontekstów, w których pojawia się motyw łez, z ogólnymi ce-chami danego przekładu/adaptacji, w szczególności z tendencją do akcentowania funkcji dy-daktycznej lub ludycznej, a z drugiej strony – z projektowanymi reakcjami czytelnika dziecię-cego: od strachu, poprzez empatię – do lektury „z przymrużeniem oka”. W artykule zostały także skrótowo zaprezentowane dzieje zbioru Struwwelpeter w Polsce w ciągu 160 lat od pierwszego, anonimowego wydania książki pod tytułem Złota różdżka, a także najważniejsze wątki polskich badań nad utworem. Zasygnalizowano także funkcjonujące w literaturze przedmiotu i krytyce literackiej w Polsce interpretacje Struwwelpetera i Złotej różdżki oraz opisywany w tym kontekście problem utożsamienia przekładu (będącego w istocie adaptacją) z oryginałem.
Słowa kluczowe:
Struwwelpeter, Złota różdżka, tłumaczenie, adaptacja, funkcja ludyczna, dydaktyzm, empatiaBibliografia
Bibliografia
Primary sources Google Scholar
Hoffmann, Heinrich. Der Struwwelpeter oder Lustige Geschichten und drollige Bilder von Dr. Heinrich Hoffmann. Frankfurt 1876. http://www.gasl.org/refbib/Hoffmann__Struwwelpeter.pdf Google Scholar
Hoffmann, Heinrich. Piotruś Rozczochraniec. Wesołe historyjki i zabawne rysunki Heinricha Hoffmanna. Translated by Lech Konopiński. Heidelberg: Edition Tintenfass, 2015/2019. Google Scholar
[Hoffmann, Heinrich]. Złota rószczka. Translated by Waclaw Szymanowski. Warszawa: Graf_ika Usługi Wydawnicze, 2018 [reprint of the third edi-tion, Petersburg: Tow. M.C. Wolff, 1892]. Google Scholar
Hoffmann, Heinrich. Złota rószczka. Czytajcie dzieci, uczcie się, jak to niegrzecznym bywa źle, edited and afterword by Janusz Dunin. Łódź: Verso, 2003 [reprint of the fourth edition Petersburg: Tow. M.C. Wolff, 1883]. Google Scholar
Hoffmann, Heinrich. Złota różdżka, czyli bajki dla niegrzecznych dzieci, illustrated by Justyna Sokołowska, adapted by Anna Bańkowska, and Karolina Iwaszkiewicz, and Zuzanna Naczyńska, and Adam Pluszka, and Marcin Wróbel, and Michał Rusinek. Warszawa: Egmont Polska, 2017. Google Scholar
Secondary sources Google Scholar
Cackowska, Małgorzata. “O starej ‘Złotej rószczce’ i nowej ‘Złotej różdżce, czyli bajkach dla niegrzecznych dzieci.’” Kultura Liberalna 451 (2017), no. 35. https://kulturaliberalna.pl/2017/08/29/malgorzata-cackow-ska-o-zlotej-rozdzce-kl-dzieciom/. Google Scholar
Cercenac-Lecomte, Constanze. “Der Struwwelpeter.” In Deutsche Erinnerungsorte. Vol. 3, edited by Etienne François, and Hagen Schulze. München: Verlag C.H. Beck, 2001. Google Scholar
Cieślikowski, Jerzy. “Wstęp.” In Antologia poezji dziecięcej, edited by Jerzy Cieślikowski, 1-6. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1981. Google Scholar
Dunin, Janusz. “Struwwelpeter, Stepka-Rastrepka czyli Złota Różdżka. Z dziejów kariery jednej książki.” In Hoffmann, Heinrich. Złota rószczka, 5–28. Łódź: Verso, 2003 [reprint of the fourth edition, Petersburg: Tow. M.C. Wolff, 1883]. Google Scholar
Dybiec-Gajer, Joanna. “Implikacje utożsamiania przekładu z oryginałem. Polemika z interpretacją złotej różdżki w książce Katarzyny Slany groza w literaturze dziecięcej. Od Grimmów do Gaimana, Kraków 2016, 330 stron.” Rocznik Przekładoznawczy 13 (2018): 287–296. DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RP.2018.017. Google Scholar
Dybiec-Gajer, Joanna. “Lokalizacja a przekład dla dzieci: jak utwory strasznieją i mądrzeją w tłumaczeniu na przykładzie ‘Stasia Straszydło’ i ‘Mądrej Myszy’”. In Między tekstem a kulturą. Z zagadnień przekładoznawstwa, edited by Aleksandra R. Knapik, and Piotr P. Chruszczewski, 323–345. San Diego: Æ Academic Publishing, 2018. Google Scholar
Dybiec-Gajer, Joanna. “Wiersz dla dzieci w przekładzie profesjonalnym i amatorskim – ‘Der Wilde Jäger’ ze zbioru ‘Struwwelpeter’ (‘Złota różdżka’) po polsku.” Orbis Linguarum 48 (2018): 235–256. Google Scholar
Dybiec-Gajer, Joanna. Złota różdżka – od książki dla dzieci po dreszczowiec raczej dla dorosłych. Kraków: Tertium, 2017. Google Scholar
Eckstaedt, Anita. “Der Struwwelpeter”. Dichtung und Deutung. Eine psychoanalytische Studie. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag, 1998. Google Scholar
Flitner, Andreas. Konrad, sprach die Frau Mama… Über Erziehung and Nicht-Erziehung. Weinheim/Basel: Beltz Taschenbuch, 2009. Google Scholar
Jonca, Magdalena. “Historie o Stasiu Straszydle i innych rozrabiakach (Heinrich Hoffmann: ‘Złota różdżka’).” In Arcydzieła literatury niemieckojęzycznej. Szkice, komentarze, interpretacje. Vol. 2, edited by Edward Białek, Grzegorz Kowal, 9–20. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2011. Google Scholar
Kaniowska-Lewańska, Izabela. Literatura dla dzieci i młodzieży do roku 1864. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1980. Google Scholar
Leszczyński, Grzegorz. Książki pierwsze. Książki ostatnie? Literatura dla dzieci i młodzieży wobec wyzwań nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2012. Google Scholar
Pieciul-Karmińska, Eliza. “O niektórych aspektach tradycji czytania i przekładania literatury dla dzieci. Na kanwie recenzji książki Joanny Dybiec-Gajer ‘Złota różdżka – od książki dla dzieci po dreszczowiec raczej dla dorosłych.’” Porównania (2018), no. 1: 287–296, DOI: http://dx.doi.org/10.14746/por.2018.1.22. Google Scholar
Pieciul-Karmińska, Eliza. “Polska seria przekładowa ‘Dziadka do orzechów i króla myszy’ E.T.A. Hoffmanna.” Studia Interkulturowe 2015, no. 8: 57–87. Google Scholar
Rusinek, Michał. “Wstęp.” In Heinrich, Hoffmann. Złota różdżka czyli bajki dla niegrzecznych dzieci, illustrated by Justyna Sokołowska, adapted by Anna Bańkowska, and Karolina Iwaszkiewicz, and Zuzanna Naczyńska, and Adam Pluszka, and Marcin Wróbel, and Michał Rusinek. Warszawa: Egmont Polska, 2017. Google Scholar
Slany, Katarzyna. Groza w literaturze dziecięcej. Od Grimmów do Gaimana. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2016. Stahl, John Daniel. “Mark Twain’s ‘Slovenly Peter’ in the Context of Twain and German Culture.” In The Translation of Children’s Literature: A Reader, edited by Gillian Lethey, 211–224. Clevedon: Multilingual Matters, 2006. Google Scholar
Tuwim, Julian. “Michaś i zupa.” In Tuwim, Julian. Cicer cum caule, czyli groch z kapustą, 357–360. Warszawa: Iskry, 2009. Google Scholar
Statystyki
Abstract views: 122PDF downloads: 101
Inne teksty tego samego autora
- Joanna FRUŻYŃSKA, Międzykulturowy intersemiotyczny transfer komizmu powieść Ericha Kastnera «35 maja albo Jak Konrad pojechał konno do mórz południowych» w opracowaniu graficznym Bohdana Butenki. , Transfer. Reception Studies: Tom 3 (2018)
Podobne artykuły
- annabednarczyk, Recepcja, czyli co? Przekład adaptacyjny w kontekście polityki (między cytatem a plagiatem) , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Katarzyna LUKAS, Przekraczanie granic w przekładzie intersemiotycznym: powieść graficzna Dietera Jüdta Heimsuchung und andere Erzählungen von Bruno Schulz , Transfer. Reception Studies: Tom 3 (2018)
- Markus EBERHARTER, Batowski jako krytyk polskiego przekładu wiersza Friedricha Schillera Die Ideale , Transfer. Reception Studies: Tom 2 (2017)
- Aleksandra JACKIEWICZ, W poszukiwaniu potwierdzenia własnego głosu poetyckiego poprzez tłumaczenie: współczesna poezja polska w przekładzie na język hiszpański , Transfer. Reception Studies: Tom 3 (2018)
- Marta KAŹMIERCZAK, Paradygmat intertekstualny i jego translatologiczne pożytki – perspektywa wschodnioeuropejska , Transfer. Reception Studies: Tom 2 (2017)
- Edyta Manasterska-Wiącek, Czy rosyjska luna to polski księżyc? Sensy i nonsensy w przekładzie i recepcji rodzaju gramatycznego , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Anna Mach, Rola elementów intersemiotycznych w tłumaczeniu piosenki – na przykładzie Coin-Operated Boy zespołu The Dresden Dolls , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Katarzyna Janus, Wiersze Benedykta Schwalbego (ok. 1460–1521) o zwiastowaniu Annie i Joachimowi, Niepokalanym Poczęciu oraz narodzeniu Maryi. Przekład i eksplikacja , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
- Katarzyna PIOTROWSKA, Odczytywanie powieści Południca Julii Franck i Słownik Jenny Erpenbeck z perspektywy polskiej , Transfer. Reception Studies: Tom 1 (2016): CYRKULACJA LITERATURY NIEMIECKOJĘZYCZNEJ I POLSKIEJ W XXI WIEKU
- Andrew C. Rouse, László Réthy, Permissive Piggery (Disznólkodni szabad) Árpáda Lőwy’ego w przekładzie Andrew C. Rouse’a , Transfer. Reception Studies: Tom 9 (2024): The Literature (of the) “now.” Interventions, Trends and Revisions
Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.